Monnikerede.

Reconstructie uit 2021 van Monnikerede, een van de bloeiende Zwinhavens | Universiteit Gent – Timescope- Westtoer.

Lees dit artikel in:
Circa 1100 - 1500
Lees voor

De verdwenen Zwinhavens

Brugge, verbonden met de zee

Het Zwin is een natuurgebied aan de Noordzee. In de middeleeuwen De periode van 500 tot 1500. is het Zwin een zeearmLange, smalle inham van een zee. van de Noordzee. Schepen varen daarlangs Vlaanderen binnen. Aan het Zwin liggen een aantal stadjes met havens. Net voorbij het Zwin ligt Brugge. Een kanaal verbindt Brugge met het Zwin. Zo komen er ook in Brugge handelaars uit heel Europa.

Lees voor

Langs Brugge en de havens aan het Zwin reizen mensen, spullen en ideeën naar Vlaanderen. Het is er dus heel goed om aan handel te doen. Je kan er ook nieuwe mensen en nieuwe ideeën leren kennen. Brugge en de havens aan het Zwin worden zo een belangrijk centrum voor Europa. Vooral tussen 1200 en 1450  gaat het heel goed met Brugge.

Na 1450 gaat het slechter met Brugge. Het Zwin loopt vol met zand uit de Noordzee. Zo kunnen schepen minder goed varen naar de havens van het Zwin. Er is ook ruzie tussen verschillende groepen in Brugge. De ruzie gaat over wie de stad moet leiden. De handelaars trekken daarom weg uit Brugge en de havens van het Zwin. Brugge wordt daardoor veel minder belangrijk.

Universiteit Gent – Westtoer – Timescope.

Reconstructie uit 2021 van de Spiegelrei: hart van de havenactiviteiten in Brugge (1430).

Lees voor

Brugge, verbonden met de zee

In het jaar 1100 is Brugge een belangrijke stad voor de handel. De handel gebeurt in de middeleeuwen meestal met schepen over zee. Daarom moet Brugge altijd zorgen voor een verbinding met de zee.

Goede wegen langs het water

Eerst graven de mensen van Brugge kanaaltjes naar de zee. Maar in de jaren 1100 is er een grote storm. Veel grond spoelt weg. Zo ontstaat het Zwin. 300 jaar lang blijft het Zwin heel belangrijk voor Brugge. De grootste schepen laden hun spullen af in de havenstadjes aan het Zwin. Daarom zijn er ook veel handelaars uit het buitenland. Sommige spullen worden daar op kleinere schepen overgeladen. Die kleinere schepen varen langs een kanaal verder naar Brugge.

Een weg over land

Er vertrekt ook een belangrijke weg over land in Brugge. Langs die weg reizen er veel spullen en handelaars naar de rest van Europa. Brugge wordt een echte wereldstad door het Zwin en die handelsweg over land. Er wonen heel veel mensen. En er komen ook veel belangrijke handelaars, kunstenaars en machtige mensen naar Brugge.

Focuspunten

Grootboek van Collard de Marke.

Brugge, Stadsarchief, Oud Archief, reeksnr. 305: Koopmansboeken.

Grootboek van bankier Collard de Marke uit 1369, waarin deze zijn financiële transacties neerschreef. Maar liefst 900 daarvan waren met buitenlandse handelaars. Collard de Marke kende aanvankelijk voorspoed maar ging uiteindelijk failliet.

Lees voor

Brugge, het begin van het kapitalisme

Alle belangrijke handelaars komen naar Brugge. De bestuurders van Brugge helpen hen. Ze zorgen dat Brugge veilig is en mensen de regels volgen. Ze zorgen dat er kranen zijn om spullen uit de schepen te laden. Ze zorgen ook voor plaatsen waar mensen goederen kunnen wegen en kunnen verkopen.

De handelaars logeren in herbergen. Dat zijn een soort hotels. De handelaars bewaren hun spullen in de kelders en zolders van de herbergen. De bazen van de herbergen helpen de handelaars met hun zaken.

De beurs

In Brugge heeft de familie Van der Beurze zo’n herberg. Veel buitenlandse handelaars logeren in die herberg. Op het plein voor de herberg doen ze zaken. Ze lenen er geld aan elkaar en wisselen er vreemde munten uit. Ze kopen goederen en hopen dan dat die duurder worden. Daarna verkopen ze die weer. Zo maken ze winst.

Voor de herberg van familie Van der Beurze ontstaat zo het woord ‘beurs’. We gebruiken het woord vandaag nog altijd voor een plek waar mensen spullen, geld of aandelenHet bewijs dat je een klein stukje van een bedrijf bezit.   kopen en verkopen.

Pot uit Damascus.

Middelburg, Zeeuws Archeologisch Depot.

Allerlei luxeproducten bereikten Brugge, soms van heel ver weg. Deze pot uit Damascus in Syrië bevatte wellicht rozenwater, dat voor hygiënische en medische doeleinden werd gebruikt.

 

Lees voor

Brugge, wereldstad

Zoek je peper, gember, citroenen of sinaasappels? Of wil je misschien een aap of een papegaai zien? In de middeleeuwen moet je dan in Brugge zijn. Die spullen en dieren komen uit verre landen. Ze tonen hoe Brugge verbonden is met de rest van de wereld.

Nieuwe mensen en nieuwe ideeën

Er vertrekken heel veel belangrijke routes voor de handel uit Brugge. Over land rijden karren naar Duitsland, Frankrijk en Noord-Italië. Over zee gaan schepen naar Groot-Brittannië, Scandinavië, Portugal, Spanje, Frankrijk, Italië en zelfs tot in Syrië.  De mensen op die schepen brengen nieuwe kennis, ideeën en gewoontes mee.

Zo leren de mensen uit Brugge bijvoorbeeld nieuwe manieren om beter te reizen. Ze leren het kompas kennen. Ze leren betere manieren om kaarten te tekenen. Schepen gebruiken die kaarten. De mensen uit Brugge leren ook nieuwe manieren om te rekenen.

Allerlei spullen van verre landen komen naar Brugge. Dat zien we op schilderijen van Jan van Eyck. Dat is een schilder die in Brugge woont. Hij schildert vloertegels uit Valencia en potten uit Syrië.

Kerk Damme.
Brussel, Vlaams Agentschap Onroerend Erfgoed.

Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk in Damme. In de gevel is een palet van een 20-tal natuurstenen van diverse oorsprong te zien. Dat illustreert de contacten van de Zwinhavens met de wijde wereld.

13e-eeuws astrolabium uit het Midden-Oosten.
Londen, British Museum, 8074001.

13e-eeuws astrolabium uit het Midden-Oosten.

Doosje met ijkgewichten.
Brugge, Musea Brugge, Raakvlak.

Doosje met ijkgewichten, rond 1330. In een stad vol buitenlandse handelaars circuleerden allerlei vreemde munten. Geldwisselaars wogen munten, bepaalden hun waarde en wisselden ze tegen lokaal geld. Met hun brandkasten dienden ze ook als eerste bankiers.

Arnolfini.
Londen, National Gallery, Wikimedia Commons.

Portret vermoedelijk van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw, Jan van Eyck, 1434. De pasgehuwden uit een rijke Italiaanse handelsfamilie in Brugge lieten zich afbeelden met sinaasappelen (bij de vensterbank). Zulke exotische luxeproducten waren een statussymbool.

Ter Beurze.
Universiteit Gent – Westtoer – Timescope, Nationale Loterij.

Reconstructie uit 2021 van het plein met de herberg Van der Beurze (centraal links) en verschillende Italiaanse natiehuizen in 1441.

Kaart Zwin.
Brugge, Musea Brugge, Lukas Web.

Kaart van de Zwinstreek en de Scheldemonding uit 1501 door Jan de Hervy. De Zwingeul is dan al aan het verzanden, te zien aan de zandbanken en het feit dat enkel kleinere schepen Brugge (helemaal links op de kaart) kunnen bereiken.

Ontdek nog meer over dit onderwerp

Noordzee
Rond de Noordzee

Bron: VRT archief, De chinezen – 12 feb 2019

Zwinhavens
Journaal

Bron: VRT archief – 2 jul 2021

Brown Andrew & Dumolyn Jan
Brugge, een middeleeuwse metropool 850-1550

Sterck en De Vreese, 2020. 

De Clercq Wim, Trachet Jan & Poulain Maxime
Verdwenen zwinhavens

Westtoer, 2021. 

Pye Michael
Aan de rand van de wereld. Hoe de Noordzee ons vormde

De Bezige Bij, 2021. 

Ryckaert Marc, e.a.
Brugge. De geschiedenis van een Europese stad

Lannoo, 1999. 

Van Damme Paul
Brugge. het verhaal van een stad

Stichting Kunstboek, 2016. 

Vandewalle André, Abraham-Thisse Simonne & Boone Marc
Hanzekooplui en Medicibankiers. Brugge, wisselmarkt van Europese culturen

Stichting Kunstboek, 2002. 

De Ruysscher Dave
Noordzeehandel en middeleeuws Vlaanderen, ca. 1000 – ca. 1300. De families de Russe, van Gent en de Straten in Sint-Omaars, Brugge en Temse

Skibris, 2021. 

Fictie


Coudenys Anna
Onrustvlinder

Manteau, 2008. 

Dunnett Dorothy
De Opkomst van Niccolo

Uitgeverij Luitingh-Sijthoff, 1988. 

Van Vosselen Ferry & Martin Jacques
Reizen van Tristan. Brugge

Casterman (nr. 5), 2011.