Op 23 juli 1453 trokken Gentse milities naar Gavere om er het leger van de Bourgondische hertog aan te vallen. Toen hun eigen buskruitvoorraad ontplofte, sloeg paniek toe en stoven de Gentenaars uiteen. Velen sprongen in de Schelde en verdronken, anderen werden afgemaakt. De Gentse milities waren voor de geoefende Bourgondische ridders vogels voor de kat. De Bourgondiërs versloegen de Gentse troepen en konden zo hun positie in de Nederlanden versterken.
Het huwelijk tussen de Bourgondische hertog Filips de Stoute en Margaretha van Male, dochter van de graaf van Vlaanderen, gaf de Bourgondiërs macht over de Nederlanden. Via huwelijken, aankopen en oorlogen breidden ze hun grondgebied stelselmatig uit. Vooral Filips de Goede, kleinzoon van Filips de Stoute, vergaarde een indrukwekkend rijk. De Bourgondiërs toonden graag hun macht en rijkdom via extravagante banketten, kunst en cultuur.
Het hertogdom Bourgondië, in het oosten van het huidige Frankrijk, was tijdens de tweede helft van de middeleeuwen een gebied binnen het koninkrijk Frankrijk dat in hoge mate zelfstandig was. In de 15e eeuw groeide het Bourgondische rijk uit tot een nieuwe grootmacht, gelegen tussen Frankrijk en de Duitse landen. Hertog Filips de Goede verenigde een groot deel van het huidige België en Nederland onder zijn gezag.
Filips de Goede wilde niet alleen in naam heersen over zijn gebieden. Hij wilde ook rechtstreekse controle. Om dat doel te bereiken had hij een uitgebreide hofhouding, rechters en ambtenaren nodig. En ook: stabiele belastinginkomsten om al die mensen te kunnen betalen. Zo begon een proces van centralisering en staatsvorming. Ondanks veel verzet van de onderdanen maakte hij geleidelijk aan een einde aan de autonomie en de privileges van de steden in de Nederlanden.
De steden in het graafschap Vlaanderen hadden in de late middeleeuwen heel wat macht, vrijheid en autonomie tegenover hun landsheren. Dat was niet naar de zin van de ambitieuze hertog Filips de Goede, die zoveel mogelijk macht wilde centraliseren bij het Bourgondische hof. De steden kwamen in opstand. Van alle opstandige stedelingen waren de Gentse ambachtslieden de meest hardnekkige. Hun onbuigzaamheid draaide in 1451 uit op een open oorlog met Filips de Goede.
De slag bij Gavere vormde het eindpunt van de lange strijd tussen Gent en Filips de Goede. Na hun nederlaag vroegen de Gentenaars vergiffenis aan de hertog. Door het verlies moest de stad een groot deel van zijn traditionele vrijheden opgeven. De machtsverhoudingen en ongelijkheid werden aangescherpt. Het was een beslissende strijd met ingrijpende gevolgen…
Ontdekplaat venster De slag bij Gavere | Illustratie: Conz, 2026