Lam Gods blijft fascineren

Dat het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck één van de 60 blikvangers in de Canon van Vlaanderen zou worden, stond buiten kijf. In het nieuwe VRT-programma Mysteriejagers wordt het belang van dit Vlaamse topstuk nogmaals onderstreept. “Het Lam Gods is onze Sixtijnse Kapel,” aldus televisiemaker Danira Boukhriss. Alle vier afleveringen zijn nu integraal te bekijken op VRT MAX. Meer over de Vlaamse Primitieven en de middeleeuwse beeldtaal in het venster over het Lam Gods.

Het Lam Gods in een notendop

Het monumentale werk werd gemaakt tussen 1424 en 1432 door Hubert en Jan van Eyck in opdracht van de Gentse schepen en kerkmeester Joos Vijd en zijn vrouw Elisabeth Borluut, bestemd voor hun privékapel in de Gentse Sint-Janskerk, de huidige Sint-Baafskathedraal. Op de lijsten van het gesloten altaarstuk staat een Latijns kwatrijn, een opschrift van vier regels, met deze essentiële informatie over de maker, opdrachtgever en datering. Het werk is vervaardigd met olieverf, een techniek die Van Eyck perfectioneerde door onder meer droogmiddelen toe te voegen, wat resulteerde in een uitzonderlijke detaillering en een rijkdom aan kleur. Het meesterwerk toont honderden figuren in een paradijselijke omgeving en getuigt van een combinatie van een scherp observatievermogen, uitstekende oog-handcoördinatie en een grondige kennis van natuurwetenschappen, optica en lichtwerking. Kenmerkend voor de middeleeuwse beeldtaal voegt elk detail een subtiele symbolische betekenis toe, waardoor het werk zowel visueel als intellectueel indrukwekkend is. Wie vertrouwd is met de zeven katholieke deugden, herkent in het onderste register van het geopende altaarstuk de vier kardinale deugden – rechtvaardigheid, moed, gematigdheid en wijsheid – en de drie theologale deugden – geloof, hoop en liefde. Het werk kent ook een tumultueuze geschiedenis: panelen zijn verwijderd, verhuisd, in tweeën gezaagd en zelfs gestolen.

De rechtvaardige rechters

In het programma Mysteriejagers ligt de nadruk op het voorval dat tot op heden het meest tot de verbeelding spreekt: de roof van het paneel De rechtvaardige rechters, inmiddels 92 jaar geleden. In de nacht van 10 op 11 april 1934 werden twee panelen gestolen. Het paneel Johannes De Doper in grisailletechniek werd later teruggevonden, maar De rechtvaardige rechters is tot op de dag van vandaag spoorloos. De diefstal is nog steeds een actief dossier bij Justitie, met zelfs in 2025 nog huiszoekingen tot gevolg. In het programma wordt de diefstal uitgebreid belicht; van brieven waarin losgeld werd geëist tot mislukte politieoperaties. De gebeurtenis uit 1934 vormde het startpunt van een hele reeks (complot)theorieën, academische stellingnamen, avontuurlijke zoektochten, strips en boeken. Het verdwenen paneel werd in 1939 vervangen door een replica van schilder en restaurateur Jef Van der Veken. Moge het origineel vroeg of laat nog opduiken.